Манастирот Водоча, познат и како Водочки цркви, посветен на Свети Леонтиј, се наоѓа во селото Водоча, на околу 5 километри западно од Струмица. Овој значаен сакрален и археолошки комплекс претставува едно од највредните сведоштва за развојот на христијанската архитектура, уметност и духовен живот во струмичкиот регион низ повеќе векови.
Историјата на Водоча започнува уште во ранохристијанскиот период. Според археолошките истражувања, првата црква на ова место била изградена во IV–V век. Иако била релативно мала по димензии, имала богато и раскошно уреден ентериер, што сведочи за значењето на локалната христијанска заедница уште во раните векови на христијанството. Црквата била урната некаде меѓу VI и VII век, по што на истото место, во подоцнежниот период, биле изградени нови сакрални објекти.
Особено значаен период во развојот на комплексот е X век, кога, во времето на владеењето на цар Самуил, бил обновен дел од куполната базилика. Подоцна, во периодот 1018–1037 година, била изградена западната куполна црква, посветена на Богородица Елеуса – Воведение. Нејзината изградба претставува важен момент во архитектонскиот развој на Водочкиот комплекс и сведочи за високото ниво на црковната архитектура во средновековниот период.
Кон крајот на XI и почетокот на XII век следела нова значајна градежна фаза. Олтарниот ѕид на западната црква бил урнат, а кон неа била доградена источна црква. На тој начин, од постојните градби постепено се формирал нов архитектонски простор, познат како Средна водочка црква. Овие последователни доградби и преобликувања денес овозможуваат да се следи сложениот развој на сакралната архитектура на ова место низ вековите.
Манастирската слава се празнува на 27 мај.
Комплексот е поврзан и со култот на Свети Леонтиј Струмички, кој според преданието и историската традиција бил родум од Струмица. Во историските извори се поврзува со XII век, а неговиот духовен авторитет бил толку голем што, според традицијата, по желба на царот Мануил I Комнен и на бројни архијереи бил избран за патријарх Ерусалимски. Неговото име останало трајно поврзано со Водоча и со духовната традиција на Струмичкиот крај.
Низ вековите, манастирскиот комплекс поминал низ периоди на процут, но и низ тешки разорувања. Во XIV век манастирот бил погоден од катастрофален пожар, кој оставил значителни траги врз објектите. Неколку векови подоцна, во XIX век, комплексот настрадал и од силен земјотрес, по што следеле различни интервенции и обиди за обновување.
Современите археолошки и конзерваторски истражувања откриваат уште повеќе за богатото минато на Водоча. Во периодот од 1975 до 1982 година биле започнати конзерваторско-реставраторски работи на црквата. Работите биле прекинати поради продолжувањето на археолошките ископувања, при што биле откриени исклучително вредни предмети од различни историски периоди. Меѓу археолошките наоди се издвојуваат повеќе од 1.000 керамички садови, царски и епископски печати, накит, како и елементи на камена архитектонска декорација. Наодите, датирани од XIV до XIX век, претставуваат значаен извор за проучување на секојдневниот, духовниот и материјалниот живот во манастирот.
По завршувањето на археолошките истражувања, комплексот продолжил да се обновува и постепено бил целосно конзервиран и реставриран. Во 1982 година бил изграден нов конак, со што биле создадени подобри услови за повторно воспоставување на монашкиот живот. По долг прекин, во 1995 година повторно бил обновен монашкиот живот во манастирот, со што Водоча повторно добила своја жива духовна функција.
Денес, Манастирот Водоча е место каде што на едно место се среќаваат ранохристијанското наследство, средновековната архитектура, археологијата и православната духовност. Архитектонските остатоци и археолошките наоди сведочат за континуитетот на сакралниот живот на ова подрачје низ повеќе од еден и пол милениум.
Со својата богата историја, повеќеслојна архитектура и духовно значење, Водочкиот манастир претставува едно од највредните културно-историски места во околината на Струмица. Посетата на комплексот овозможува не само запознавање со неговата средновековна историја, туку и непосредно доживување на едно место во кое вековите оставиле видливи траги.
Како до манастирот Водоча
Манастирот е сместен во селото Водоча на околу 5 км западно од градот Струмица и до него води асфалтен пат.
Легенда за потекло на името Водоча
По Битката на Беласица (29 јули 1014 г) која била решавачка битка помеѓу војските на царот Самоил и византискиот цар Василиј II. По наредба на византискиот цар биле ослепени 14 000 Самуилови војници, при што на секој стоти војник му било оставано по едно око за да ги води останатите. Кога царот Самоил ги видел своите ослепени војници починал од срцев удар, што претставувало и почеток на крајот на неговата држава, која постоела од 969 до 1018 год. Се смета дека селото Водоча го добило и своето име според овој свиреп чин – Водоча – Вади-очи.
Повеќе:
- Смоларски водопад – Општина Ново Село
- Колешински водопад – Општина Ново Село
- Струмичко Кале – Цареви Кули
- Манастир Вељуса – Св. Богородица Елеуса (Милостива)
