Манастирот Вељуса – Пресвета Богородица Милостива е активен женски манастир, сместен во живописниот предел над селото Вељуса, на 8 километри западно од Струмица. Со својата богата историја, извонредната архитектура и вредните средновековни фрески, манастирот претставува едно од најзначајните духовни и културно-историски места во Струмичкиот крај.
Манастирската црква била подигната во 1080 година од монахот Мануил. До денес таа во голема мера го зачувала својот изворен архитектонски изглед и претставува извонреден пример на достигнувањата на византиската сакрална архитектура од средниот век. Нејзината архитектонска композиција, пропорции и декоративни елементи сведочат за високото ниво на градителската и уметничката традиција во периодот во кој била изградена.
Особена вредност на црквата претставува нејзиниот фрескоживопис. Внатрешноста била живописувана во три различни временски периоди – во 1085 година, 1164 година и во XIX век. Овие различни слоеви на живопис овозможуваат да се следи развојот на црковната уметност низ вековите и ја прават црквата особено значајна за проучувањето на средновековното византиско сликарство.
Меѓу најинтересните и највпечатливи претстави во црквата е приказот на Исус Христос во куполата, каде Христос е претставен како дванаесетгодишно дете. Оваа необична иконографска претстава е особена реткост и претставува еден од деталите што го издвојуваат Вељуса од другите средновековни сакрални споменици.
Манастирот е посветен на Раѓањето на Пресвета Богородица, а неговата слава се празнува на 21 септември, кога се одбележува празникот Рождество на Пресвета Богородица, во народот познат како Мала Богородица. На овој ден манастирот традиционално го посетуваат верници и почитувачи од Струмица и поширокиот регион.
Вељушкиот крст – симбол на македонското православно наследство
Со манастирот Вељуса е тесно поврзан и Македонскиот крст, познат и како Вељушки крст. Станува збор за специфична варијација на христијанскиот крст, карактеристична за македонската православна традиција и црковното културно наследство.
Вељушкиот крст претставува раскошна двочлена плетеница, обликувана во форма на крст и исполнета со орнаментални декоративни елементи. Неговата сложена геометриска композиција и плетенкастата структура го прават препознатлив декоративен мотив и важен дел од македонската црковна симболика.
Како значаен симбол на Македонската православна црква – Охридска архиепископија, крстот е присутен и во црковната хералдика. Тој е претставен на црковниот грб, односно на бордурата на плаштот, каде што се повторува во 33 претстави.
Токму поврзаноста на овој препознатлив крст со Вељуса претставува уште еден значаен аспект на духовното и културното наследство на манастирот.
Како до манастирот Вељуса
Манастирот се наоѓа во селото Вељуса, на околу 8 километри западно од Струмица. До него води асфалтиран пат, но низ самото село патот на места е тесен, поради што не е особено погоден за автобуси и поголеми возила.
Непосредно пред манастирот има помал паркинг, погоден за патнички автомобили.
Благодарение на близината до Струмица, пристапноста и исклучителното историско и духовно значење, Манастирот Вељуса претставува прекрасно место за посета. Тука, во мирниот пејзаж над Струмица, се среќаваат повеќевековната православна традиција, византиската архитектура, средновековниот фрескоживопис и живото монашко наследство.
Повеќе:
- Водоча Манастир – Свети Леонтиј
- Смоларски водопад – Општина Ново Село
- Колешински водопад – Општина Ново Село
- Струмичко Кале – Цареви Кули
- Дојран и Дојранско Езеро (Мега фото галерија)
