Црквата „Св. Никола“ во село Манастир, Мариово, е еден од најзначајните споменици на средновековната архитектура и византиската уметност во Македонија. Изградена во XI век, оваа трикорабна базилика со вредниот фрескоживопис од XIII век, е одлична дестинација за љубителите на историјата, сакралната уметност и културниот туризам.
Црквата е централниот историски и духовен објект на Мариовскиот манастир, сместен на самиот крај од селото Манастир, во автентичниот рурален предел на Мариово.
Историја на црквата „Св. Никола“ во Мариово
Според зачуваните натписи, изградбата на постарата црква започнала во 1095 година. Храмот бил обновен во 1266 година од игуменот Акакиј, кој пред замонашувањето се викал Јоаникиј. Остатоци од постарата градба и денес можат да се забележат во внатрешноста.
Подоцнежните фрески и словенски записи сведочат за долгото историско постоење на храмот и за неговото значење во духовниот живот на регионот. Поради својата историска и уметничка вредност, црквата била прогласена за културно наследство на Македонија во 1954 година.
Архитектура на средновековниот храм
Црквата „Св. Никола“ е изградена како трикорабна базилика, со архитектонски особености што ја поврзуваат со значајните средновековни црковни градби во Македонија, меѓу кои и црквата „Св. Софија“ во Охрид.
Трите кораба имаат посебна посветеност: централниот на Пресвета Богородица, северниот на Свети Архангел Михаил, а јужниот на Свети Никола.
Пред влезот и во внатрешноста на црквата се наоѓаат мермерни сполии* од римско време. Во околината е откриена и средновековна некропола, а археолошките истражувања откриле темели на еднокорабна црква од XI век. Овие наоди придонесуваат за подобро разбирање на најраните градителски фази на локалитетот.
* Сполии – (латински: spolia — „плен“ или „остатоци“) – архитектонски елементи, камени блокови, столбови, капители или скулптури преземени од стари, веќе постоечки или разурнати градби и повторно вградени во нови објекти.
Фрескоживопис од XIII век
Едно од најголемите богатства на црквата „Св. Никола“ е фрескоживописот од 1271 година, значаен пример на средновековната византиска уметност во Македонија.
На ѕидовите се прикажани сцени од животот на Исус Христос, големите христијански празници, Пресвета Богородица, пророци и бројни светители. Особено се издвојуваат композициите „Св. Богородица со ангелите“ и „Св. Никола“, како и сцените посветени на животот на Свети Никола. Меѓу ретките библиски претстави се наоѓа и ликот на пустиникот Онуфриј.
Во создавањето на живописот учествувале повеќе зографи, меѓу кои се истакнува ѓаконот Јован. Уметничките особености на фреските се поврзуваат со сликарските традиции застапени и во црквата „Св. Ѓорѓи“ во Курбиново и црквата „Св. Софија“ во Охрид.
На јужната и западната фасада се зачувани и подоцнежни фрески од 1506 година, како и словенски записи од 1592 година. Во 2015 година започнале активности за конзервација и реставрација на живописот со цел негово зачувување.
Мариовскиот манастир и неговото културно наследство
Посетата на црквата „Св. Никола“ е можност да се запознаете со средновековната историја на Мариово и со вредностите на византиската сакрална уметност.
Храмот е особено интересен за љубителите на историјата, архитектурата, археологијата и фотографијата, како и за патниците што сакаат да ги истражуваат културните знаменитости на Мариово.
Сместена на работ од селото Манастир, црквата овозможува посетителите да ја спојат средбата со културното наследство со запознавање на автентичниот рурален предел и традициите на овој историски регион.
Дата на фотографиите: 2016 и Ноември 2017 година